زِهَک یکی از شهرهای استان سیستان و بلوچستان ایران است. این شهر، مرکز شهرستان زهک است. جمعیت این شهر طبق سرشماری سال ۱۳۸۵، برابر با ۱۱٫۴۰۱ نفر بوده است.

شهرستان زهک در نقطه پایانی جاده ترانزيت و خط آهن در حال ساخت چابهار به مرز افغانستان قرار دارد و مرز میلک نقطه مهمی در ارتباط ایران و آسیای میانه است.

شهر زهک پیش از تقسیمات کشوری جدید جزئی از بخش شهرکی و نارویی شهرستان زابل به شمار می‌آمد.

سد زهک که در ۲۷ كیلومتری جنوب شرقی زابل قرار دارد رودخانه سیستان را به دو كانال تقسیم می‌كند. یكی كانال طاهری و دیگری كانال شهر نامیده می‌شود.

ساخت دانشگاه آزاد زهک نیز از سال ۱۳۸۵ آغاز شده‌است.

شهر هخامنشی دهانه غلامان يا دروازه بردگان در پیرامون زهک و زابل قرار دارد.

بررسی باستان‌شناختی در تپه گوری کهنه زهک به شناسایی دو دوره استقراری اشکانی و «اسلامی پسین» انجامیده‌است.آتشگاه وقلعه کله کنگ :

این مکان باستانی که به دوره اشکانی ، ساسانی بر می گردد یکی از 3 آتشگاه فعال وبزرگ شرق ایران در زمان زرتشت بوده است در فهرست آثار ملی به ثبت رسیده منطقه مکسونی زرتشتیان بوده است که نیاز به پژوهش باستان شناسی وسیع دارد. قلعه کل کنگ که در روستای کله کنک قرار گرفته از آثار شاخص شهرستان زهک می باشد که محل سکونت خوانین نارویی در این منطقه بوده است معماری زیبا برگرفته از ویژگیهای بومی وشهری با مصالح چینه ، خشت وگل در 4 سال قبل سکونتگاه خوانین منطقه بوده است .

سد زهک : بعد از تعیین حق آبه  توسط دولت انگلستان و کمپانی هند شرقی در مرز ایران وافغانستان ایجاد گردید نقش به سزایی در ذخیره آب کشاورزی ومنطقه  دارد مازاد آب رودخانه هیرمند که از طریق پریان مشترک به دورخانه ملکی می رسد بعد پرآب کردن هامون سه گانه به این می رسد دبی آب آن 500 میلیون لیتر مکعب آب می باشد از جاذبه های طبیعی سیستان در شهرستان زهک است .  دهانه غلامان : در دو کیلومتری روستای قلعه نو از توابع شهرستان زهک واقع شده است .بناهای متوسط و کوچک و سکونتی شهر در محله مسکونی و در غرب ساختمان بزرگ شماره 3 قرار دارند و در بخش جنوبی و در فاصله حدود 2 کیلومتری هسته اصلی شهر آثار و بقایای بنای بزرگی وجود دارد که از آن با نام بنای نظامی و پادگان یاد شد ه است  دیوارهای بزرگ و حجیم این بنای عظیم مربع دارای تقریبا" 200 متر طول و حدود 3 الی 4 متر پهنا است مهمترین ساختمان شهربنای معروف به بنای شماره 3 است با توجه به اجزای معماری و آثار پیدا شده و در آن به همراه اجاقها و آتشدان – سکوها و محرابهای موجود نشان دهنده آن است که این بنا دارای کاربری مذهبی بوده است آثار سوختگی خاکستر و استخوانهای زیر سوخته و نیم سوز داخل اجاقها و در روی سکو و محرابها و برخی مخازن مخصوص نگهداری آتش این ساختمان دیده شده است آئین مردم دهانه غلامان یکی از آئینهای مشترک ایرانی هندی منطقه بوده است که به خاطر تسامح مذهبی هخامنشیان توانسته به موجودیت خود در سیستان ادامه دهد این شهر احتمالا" همان زرنکای یاد شده در کتیبه های هخامنشی و زرین مورخان یونانی است که از نظر محل با زرنج دوران اسلامی تفاوت دارد  شهر دهانه غلامان با همان سرعتی که به وجود آمده از بین رفته است عدم وجود هر گونه شئ و خالی بودن محوطه های حفاری شده از بقایای سکونت نشان دهنده تخلیه شهر با نظم و ترتیب بوده است و در نتیجه نمی توان عاملی خارجی چون جنگ و یا آتش سوزی را در تخلیه و ترک آن دخیل دانست پس از ترک دهانه غلامان در اواخر سده پنجم و نخستین دهه های سده چهارم پیش از میلاد این شهر برای مدت کوتاهی و به صورت فصلی مورد استفاده بیابانگردان و شبانان بوده است و پس از آن شنهای روان به تدریج ساختمانها و بناهای را برای مدتی بیش از 2000 سال از نظرها پوشانده است .آثار موجود دهانه غلامان بر روی یک سلسله بلندیها ی طبیعی به طول تقریبی 5/1 و به پهنای 300 تا 800 متر و در کنار بقایای دلتای قدیمی و خشک سنارود واقع شده است بقایای موجود این شهر از دو گروه ساختمان اصلی و تعدادی از بناهای منفرد ترکیب شده است یک قسمت شهر در بخش غربی و در درازای آبراهه ای که بعدا" شنهای متحرک آن را کاملا" پر کرده اند قرار داشته و بخش دیگر یعنی قسمت شرق شهر به دو بخش برابر تقسیم شده که آثار آن تا جایی که قبر بر گرفته است زردشت خوانده می شود ادامه داشته است و مجموعا" تعداد 27 بنای قابل تشخیص شهر را بر گرفته است .ساختمانهای شماره 1و 2 و 3  در بخش شرقی و بناهای شماره 15 و 16و 17و 21  و 22 در شمال آبراهه قدیمی و در بخش غربی شهر واقع شده اند این ساختمانها دارای کاربردهای همگانی و مذهبی و اجتماعی بوده اند .

 

زاهدان کهنه : دروازه معروف به بختیاری در روی دیواره شمالی شرقی قلعه بنا شده بوده است در کنار ارگ زاهدان کهنه یک مجموعه آرامگاهی به نام چهل پیر یا چهل و چهار پیر دیده می شود بنا بر روایات این مردان خدا توسط تیمور لنگ گردن زده شده اند در زاهدان کهنه و مناطق اطراف آن مجموعه بناها و ساختمانهای بسیاری از دوران اسلامی وجود دارند یکی از این مجموعه ها در فاصله ای حدود 250 متری جبهه شمال شرقی و جنوبغربی این بنا که ضخامت آنها به 120 تا 150 سانتی متر می رسد بهتر از دیوارهای سایر جبهه ها که در جهت وزش باد قرار داشته اند باقی مانده اند در مرکز حیاط محصور این قلعه باقی مانده های بنایی بزرگ وجود دارد که اتاقهای آن دور تا دور تالاری به اندازه های تقریبی 70 تا 90 متر قرار گرفته اند عظمت و بزرگی این ساختمان نشان می دهد که این بنا احتمال بسیار زیاد در محل سکونت امیر و حاکم منطقه بوده است وضعیت موجود ساختمان همچنین نشان دهنده این نکته است که ورودی اصلی آن در جبهه شرقی و در جایی قرار داشته است که توده های ضخیم باقی مانده خشت و گل و چینه نشانی از وجود پلکانی است که این در را به داخل تالار متصل می کرده است در پشت دیوار تالار مرکزی بقایای ساختمان دیگری وجود دارد که حاکی از وجود پلکان دیگری این بار برای رفتن به پشت بام و یا طبقه دوم احتمالی بنا بوده است خشتهای استفاده شده در این جا قدری کوچکتر از خشتهای ارگ زاهدان کهنه به اندازه های 25*5/1* 7 سانتی متر و نیز 25 *25 *7 سانتی متر بوده است تعداد دیگری از بناها و آثار ساختمانی نیز در همین جا دیده می شوند که احتمالا" برای انجام خدمات جانبی دربار حاکم وقت بنا شده اند یکی از آنها ساختمانی بزرگ در کنار دیوار جنوبغربی است که دارای نقشه ای شبیه ساختمان مرکزی قلعه است در بخش شمال غربی این بنا و یا مقداری فاصله از آن باقی مانده های دو بنای دیگر دیده می شوند که اهالی یکی از آنها یخدان و دیگری را مسجد محل می دانند در ساختمان منتسب به مسجد بقایای محراب که به طرف قبله بوده است تا زمان بازدید انشتین وجود داشته است در جهت شمالی غربی زاهدان کهنه و در طول همان لبه گلی تراس بلندی که به شهر دوران اسلامی اخیر زاهدان کهنه در روی آن بنا شده است آثار یک آبراهه قدیمی دیده می شود و مقدار قابل توجهی سفال از نوع سفالهای لعاب دار دوران اسلامی زاهدان کهنه در سطوح مختلف آن پراکنده است میل قاسم آباد در طول همین راه واقع شده است این مناره در زمان بازدید انشتین ارتفاعی برابر 70 فوت داشته است این بنا با آجرهایی به اندازه 35 * 20 * 5 سانتی متر ساخته شده و قطر پایه آن حدود 18 متر بوده است .  این آثار در حدود 9 کیلومتری شمال غربی تپه شهرستان وروی بلندیهایی بین رود ناصر و رود پریان واقع شده اند شهر زاهدان کهنه توسط تیمور لنگ و پس از خرابی بندها و سدهای موجود در روی رودخانه ویران شده است دیوار و حصارخارجی قلعه حدود دو کیلومتر و حداکثر پهنای آن بین 1 تا 5/1 کیلومتر است سالمترین و کاملترین بخشهای باقی مانده این شهر قدیمی قلعه آن است قلعه مزبور مرکب است از بنایی چند ضلعی با برجهای نیم دایره و دو دایره خارجی با خشت خام ساخته شده اند در میان این خشتها ردیف آجرها نیز دیده می شود اما وزش شدید باد منجر به فرسایش شدید دیواره های موجود شده است آثار بناهای بزرگ و حجیم در خارج از ساختمان قلعه دیده نمی شود و بجای آن مجموعه بناهای کوچکی در این بخشها دیده می شوند که بر اساس آثار و شواهد موجود بناهای خدماتی قلعه بوده اند

 

 

 

 

آتشگاه وقلعه کله کنگ :

این مکان باستانی که به دوره اشکانی ، ساسانی بر می گردد یکی از 3 آتشگاه فعال وبزرگ شرق ایران در زمان زرتشت بوده است در فهرست آثار ملی به ثبت رسیده منطقه مکسونی زرتشتیان بوده است که نیاز به پژوهش باستان شناسی وسیع دارد. قلعه کل کنگ که در روستای کله کنک قرار گرفته از آثار شاخص شهرستان زهک می باشد که محل سکونت خوانین نارویی در این منطقه بوده است معماری زیبا برگرفته از ویژگیهای بومی وشهری با مصالح چینه ، خشت وگل در 4 سال قبل سکونتگاه خوانین منطقه بوده است .

سد زهک : بعد از تعیین حق آبه  توسط دولت انگلستان و کمپانی هند شرقی در مرز ایران وافغانستان ایجاد گردید نقش به سزایی در ذخیره آب کشاورزی ومنطقه  دارد مازاد آب رودخانه هیرمند که از طریق پریان مشترک به دورخانه ملکی می رسد بعد پرآب کردن هامون سه گانه به این می رسد دبی آب آن 500 میلیون لیتر مکعب آب می باشد از جاذبه های طبیعی سیستان در شهرستان زهک است .  دهانه غلامان : در دو کیلومتری روستای قلعه نو از توابع شهرستان زهک واقع شده است .بناهای متوسط و کوچک و سکونتی شهر در محله مسکونی و در غرب ساختمان بزرگ شماره 3 قرار دارند و در بخش جنوبی و در فاصله حدود 2 کیلومتری هسته اصلی شهر آثار و بقایای بنای بزرگی وجود دارد که از آن با نام بنای نظامی و پادگان یاد شد ه است  دیوارهای بزرگ و حجیم این بنای عظیم مربع دارای تقریبا" 200 متر طول و حدود 3 الی 4 متر پهنا است مهمترین ساختمان شهربنای معروف به بنای شماره 3 است با توجه به اجزای معماری و آثار پیدا شده و در آن به همراه اجاقها و آتشدان – سکوها و محرابهای موجود نشان دهنده آن است که این بنا دارای کاربری مذهبی بوده است آثار سوختگی خاکستر و استخوانهای زیر سوخته و نیم سوز داخل اجاقها و در روی سکو و محرابها و برخی مخازن مخصوص نگهداری آتش این ساختمان دیده شده است آئین مردم دهانه غلامان یکی از آئینهای مشترک ایرانی هندی منطقه بوده است که به خاطر تسامح مذهبی هخامنشیان توانسته به موجودیت خود در سیستان ادامه دهد این شهر احتمالا" همان زرنکای یاد شده در کتیبه های هخامنشی و زرین مورخان یونانی است که از نظر محل با زرنج دوران اسلامی تفاوت دارد  شهر دهانه غلامان با همان سرعتی که به وجود آمده از بین رفته است عدم وجود هر گونه شئ و خالی بودن محوطه های حفاری شده از بقایای سکونت نشان دهنده تخلیه شهر با نظم و ترتیب بوده است و در نتیجه نمی توان عاملی خارجی چون جنگ و یا آتش سوزی را در تخلیه و ترک آن دخیل دانست پس از ترک دهانه غلامان در اواخر سده پنجم و نخستین دهه های سده چهارم پیش از میلاد این شهر برای مدت کوتاهی و به صورت فصلی مورد استفاده بیابانگردان و شبانان بوده است و پس از آن شنهای روان به تدریج ساختمانها و بناهای را برای مدتی بیش از 2000 سال از نظرها پوشانده است .آثار موجود دهانه غلامان بر روی یک سلسله بلندیها ی طبیعی به طول تقریبی 5/1 و به پهنای 300 تا 800 متر و در کنار بقایای دلتای قدیمی و خشک سنارود واقع شده است بقایای موجود این شهر از دو گروه ساختمان اصلی و تعدادی از بناهای منفرد ترکیب شده است یک قسمت شهر در بخش غربی و در درازای آبراهه ای که بعدا" شنهای متحرک آن را کاملا" پر کرده اند قرار داشته و بخش دیگر یعنی قسمت شرق شهر به دو بخش برابر تقسیم شده که آثار آن تا جایی که قبر بر گرفته است زردشت خوانده می شود ادامه داشته است و مجموعا" تعداد 27 بنای قابل تشخیص شهر را بر گرفته است .ساختمانهای شماره 1و 2 و 3  در بخش شرقی و بناهای شماره 15 و 16و 17و 21  و 22 در شمال آبراهه قدیمی و در بخش غربی شهر واقع شده اند این ساختمانها دارای کاربردهای همگانی و مذهبی و اجتماعی بوده اند .

 

زاهدان کهنه : دروازه معروف به بختیاری در روی دیواره شمالی شرقی قلعه بنا شده بوده است در کنار ارگ زاهدان کهنه یک مجموعه آرامگاهی به نام چهل پیر یا چهل و چهار پیر دیده می شود بنا بر روایات این مردان خدا توسط تیمور لنگ گردن زده شده اند در زاهدان کهنه و مناطق اطراف آن مجموعه بناها و ساختمانهای بسیاری از دوران اسلامی وجود دارند یکی از این مجموعه ها در فاصله ای حدود 250 متری جبهه شمال شرقی و جنوبغربی این بنا که ضخامت آنها به 120 تا 150 سانتی متر می رسد بهتر از دیوارهای سایر جبهه ها که در جهت وزش باد قرار داشته اند باقی مانده اند در مرکز حیاط محصور این قلعه باقی مانده های بنایی بزرگ وجود دارد که اتاقهای آن دور تا دور تالاری به اندازه های تقریبی 70 تا 90 متر قرار گرفته اند عظمت و بزرگی این ساختمان نشان می دهد که این بنا احتمال بسیار زیاد در محل سکونت امیر و حاکم منطقه بوده است وضعیت موجود ساختمان همچنین نشان دهنده این نکته است که ورودی اصلی آن در جبهه شرقی و در جایی قرار داشته است که توده های ضخیم باقی مانده خشت و گل و چینه نشانی از وجود پلکانی است که این در را به داخل تالار متصل می کرده است در پشت دیوار تالار مرکزی بقایای ساختمان دیگری وجود دارد که حاکی از وجود پلکان دیگری این بار برای رفتن به پشت بام و یا طبقه دوم احتمالی بنا بوده است خشتهای استفاده شده در این جا قدری کوچکتر از خشتهای ارگ زاهدان کهنه به اندازه های 25*5/1* 7 سانتی متر و نیز 25 *25 *7 سانتی متر بوده است تعداد دیگری از بناها و آثار ساختمانی نیز در همین جا دیده می شوند که احتمالا" برای انجام خدمات جانبی دربار حاکم وقت بنا شده اند یکی از آنها ساختمانی بزرگ در کنار دیوار جنوبغربی است که دارای نقشه ای شبیه ساختمان مرکزی قلعه است در بخش شمال غربی این بنا و یا مقداری فاصله از آن باقی مانده های دو بنای دیگر دیده می شوند که اهالی یکی از آنها یخدان و دیگری را مسجد محل می دانند در ساختمان منتسب به مسجد بقایای محراب که به طرف قبله بوده است تا زمان بازدید انشتین وجود داشته است در جهت شمالی غربی زاهدان کهنه و در طول همان لبه گلی تراس بلندی که به شهر دوران اسلامی اخیر زاهدان کهنه در روی آن بنا شده است آثار یک آبراهه قدیمی دیده می شود و مقدار قابل توجهی سفال از نوع سفالهای لعاب دار دوران اسلامی زاهدان کهنه در سطوح مختلف آن پراکنده است میل قاسم آباد در طول همین راه واقع شده است این مناره در زمان بازدید انشتین ارتفاعی برابر 70 فوت داشته است این بنا با آجرهایی به اندازه 35 * 20 * 5 سانتی متر ساخته شده و قطر پایه آن حدود 18 متر بوده است .  این آثار در حدود 9 کیلومتری شمال غربی تپه شهرستان وروی بلندیهایی بین رود ناصر و رود پریان واقع شده اند شهر زاهدان کهنه توسط تیمور لنگ و پس از خرابی بندها و سدهای موجود در روی رودخانه ویران شده است دیوار و حصارخارجی قلعه حدود دو کیلومتر و حداکثر پهنای آن بین 1 تا 5/1 کیلومتر است سالمترین و کاملترین بخشهای باقی مانده این شهر قدیمی قلعه آن است قلعه مزبور مرکب است از بنایی چند ضلعی با برجهای نیم دایره و دو دایره خارجی با خشت خام ساخته شده اند در میان این خشتها ردیف آجرها نیز دیده می شود اما وزش شدید باد منجر به فرسایش شدید دیواره های موجود شده است آثار بناهای بزرگ و حجیم در خارج از ساختمان قلعه دیده نمی شود و بجای آن مجموعه بناهای کوچکی در این بخشها دیده می شوند که بر اساس آثار و شواهد موجود بناهای خدماتی قلعه بوده اند