شهرستان بانه (کردستان)
مکان های دیدنی و تاریخی
زيارتگاه سليمان بيگ، سد باستانی شو بانه مهم ترين جاذبههاي تاريخي شهرستان بانه را تشكيل ميدهد.
صنايع و معادن
از صنايع و معادن شهرستان بانه اطلاعات مستندي در دست نيست.
کشاورزی و دام داری
اساس اقتصاد شهرستانبانهبركشاورزی،باغداری،دامداری و دامپروری استوار است. كشاورزی در شهرستان بانه سنتی و نوع كشت آبی و ديمی است. آب كشاورزی از چاه های نيمه ژرف و رودخانه تامين می شود. از محصولات عمده كشاورزی و باغداری میتوان گندم، جو، بنشن، نباتاتعلوفهای، انگور، گردو، سيب، بادام، گيلاس، هلو، زردآلو و توت را نام برد. همچنين دامداری و دامپروری نيز مانند ساير نواحی كردستان بسيار متداول بوده و شامل پرورش گوسفند، بز و گاو می شود. پرورش طيور علاوه بر طريق سنتی، به شيوه مدرن نيز انجام می شود که شامل پرورش مرغ جهت مصارف گوشت و تخم مرغ می باشد. زنبورداری از مشاغل رايج بوده و زارعين علاوه بر فعاليت های كشاورزی، به اين كار نيز اشتغال دارند.
مشخصات جغرافيايي
شهرستان بانه يكی از شهرستان های استان كردستان از نظر جغرافيايی در 45 درجه و 53 دقيقهی درازای خاوری و 35 درجه و 59 دقيقه ی پهنای شمالی و ارتفاع 1540 متری از سطح دريا قرار دارد. شهرستان بانه از شمال به شهرستان سردشت، از خاور به شهرستان سقز و از جنوب و باختر به كشور عراق محدود می گردد. شهر بانه مركز شهرستان بانه در 270 كيلومتری شمال باختری شهر سنندج و در آغاز راه بانه ـ مهاباد قرار دارد. رود بانه از ميان اين شهر می گذرد. چشمه دايمی احمد آباد وچشمه پيرمراد در نزديكی شهر روان است و آب آن مصرف آشاميدنی دارد. آب و هوای اين شهرستان نسبتا سرد و نيمه مرطوب بوده و ميزان بارندگی سالانه به طور متوسط 720 ميلی متر است. مسيرهاي ارتباطي به اين شهرستان عبارتاند از:
ـ راه آسفالت بانه ـ سقز به سمت شمال خاوری به درازای 60 كيلومتر
ـ راه آسفالت بانه ـ سردشت به سمت شمال باختری به درازای 60 كيلومتر
ـ راه بانه ـ مريوان به سمت جنوب خاوری به درازای 160 كيلومتر
وجه تسميه و پيشينه تاريخي
نام اصلی بانه که از شهرهای قديمی استان كردستان بوده، بروژه بوده است. قرن ها تاريخ در بطن اين شهر جريان داشته با اين حال فقدان منابع صحيح تاريخی، تاريخ پيش از اسلام را در اين شهر تاريک کرده است. نام بانه را مشتق از كلمه كردی ‹‹بن›› به معنی پشت بام، متاثر از ارتفاعات و نحوه استقرار و موقعيت جغرافيايی شهر می دانند. هم چنين نام بانه را به معنی ‹‹خانه›› (اقامتگاه و آبادی و مسكن)، ‹‹اردو›› (اردوگاه سربازان) و «پادگان» نيز تفسير كرده اند. تا اواسط سده سيزدهم هجری نام اصلی شهر بانه ‹‹به روژه›› (آفتابگير) بوده و اسنادی نيز وجود دارد که در همه آن ها مرکز بانه قصبه «به روژه» ناميده شده اند. چنان که امروز نيز در بانه آبادی هايی به نام های ‹‹نيزه دو كهنه››، ‹‹به روژه كهنه››، ‹‹سياومه كهنه››، ‹‹آرمرده كهنه››، ‹‹توده كهنه›› و يا بدون كلمه ‹‹كهنه›› وجود دارد. آتش سوزی و جنگ های قبيله ای يكی از عوامل جابجا شدن محل شهر بوده است. هم چنين شيوع بيماری های وبا و طاعون نيز در اين امر دخالت داشته است. با شيوع اين بيماری ها، بازماندگان محل اوليه را آلوده پنداشته مجددا در جای ديگری به ايجاد شهر و ده می پرداختند. کلمه کهنه نيز برای تمايز شهر جديد از قديم به کار برده می شده است. اكنون گورستان شمال خاوری شهر را «بانه كهنه» يا «كهنه بانه» می نامند. قبل از اسلام طايفه ای زرتشتی به نام ‹‹قه قو›› بر اين منطقه حاكم بودند كه در حمله اعراب و بعد از آن، ‹‹اختيار دينی ها›› به جای آنان به حكومت پرداختند. اين شهر يك بار قبل از جنگ جهانی اول و بار ديگر در جنگ جهانی دوم دچار آتش سوزی شديدی شد.
شهرستان و شهر بانه پیشینه ای دراز دارد و حوادث بسیاری را به خود دیده است .در سال 628 میلادی هراکوپس امپراتور روم در جنگ با ایران پس از تسخیر وغارت و ویران کردن شهر زور از طریق قزل جه در کردستان عراق وارد بانه شد و پس از هفت روز اقامت در آنجا به سو ی همدان رهسپار گردید. مردم بانه در صدر اسلام بامیل خویش به اسلام گرویدند ،به همین خاطر مجاهدان اسلام حکام آنجا را اختیار الدینی نامیدند. همچنان که اشاره شد دین مردم بانه اسلام است و در فقه از امام شافعی(رضی الله علیه)پیروی می کنند.زبان آنان کردی سورانی است وبه زبان مردم سلیمانیه در کردستان عراق شباهت تام دارد.شهر بانه که مرکز شهرستان بانه است تا قریب نود سال پیش «به روژه»به معنی آفتابگیر نام داشت. بانه تا آغاز جنگ جهانی اول (1914-1918) به مدت ده سال در اشغال دولت عثمانی بود،ارتشیان عثمانی بر فراز قلعه داخل شهر که مقر حکم رانی حاکمان محل بود،پادگانی ساخته بودند و آنرا قشله می نامیدند.در خلال جنگ یاد شده روسها بانه را به تصرف در آوردند و به حضور ترکان عثمانی پایان دادند.درآن جنگ دولت های عثمانی و المان علیه روس وانگلیس می جنگیدند.عثمانی ها جنگ مزبور را جهاد در راه خدا قلمداد کرده و بابرانگیختن احساسات دینی مردم بانه و دیگر مناطق کردستان،آنان را درگیر جنگ با روسها نمودند.روسها واکنش نشان دادند و تلفات جانی فراوانی بر مردم کردستان ئ ازجمله بانه وارد ساختند و شهر را به اتش کشیدند در سال 1308 خورشیدی شهرداری در بانه تاسیس شد.نخستین شهردار آن که بخشداری را هم بعهده داشت ،میرزافتح الله حسینی(توکلی) بود.که از سوی اشرار ترور شد.در شهریور 1320 و در جریان جنگ جهانی دوم برای دومین بار شهر بانه چند روز به تصرف روسها درآمدولی پس از چند روز آنجا را ترک نمودند.به دنبال ایشان محمد رشید خان ودیگر بگ زاده های بانه در شب نوزده شهریور 1320 پس از چند ساعت نبرد بر شهر دست یافتندو به مدت سه سال انرا در اختیار داشتند. ادارات ومدرسه ابتدایی درختران و پسران تعطیل شد و چند نسل از فرزندان مردم بانه از تحصیل باز ماندند و این خسارتی بود که هیچگاه جبران نشد. دیگر اینکه در تاریخ هشتم مهر 1323 به دستور محمد رشید خان شهر بانه اتش زده شد در آخر همان سال عزت خان احمدی به سمت بخشدار و شهردار بانه منصوب گردید،پس از او کسان دیگری از جمله سلیمان خان یونسی ،حاج درویش عظیمی ،عبداله محمودی و حاج سیگاری به عنوان شهردار منصوب یا انتخاب شدند. در جنگ هشت ساله عراق علیه ایران ،هواپیماهای عراقی بارها بانه را بمب باران کردند و تلفات مالی و جانی بسیاری را باعث گردیدند،از همه زیان بار تر بمباران شهر در پانزدهم خرداد 1363 بود که حدود دو هزار نفر شهید و زخمی بر جای گذاشت معیت بانه تقریبا بالای صد هزار نفر است .بانه دارای4 بخش و8 دهستان و 219 روستااست.ارتفاعات مهم بانه:آربابا،بابوس،دوزین،جنیره وسورکیو است.شهرهای همجوار بانه سقز،سردشت،و مریوان است .و از مغرب هم مرز با عراق می باشد.رودخانه های مهم بانه رودهای شوی،بوئین،کلوی و چم بزرگ است.کشاورزی در بانه بیشتر گندم ،جو و نخود می باشد.صنایع دستی بانه شال آرمرده،جاجیم و فروش فرش دستی را شامل می شود. اماکن زیارتی بانه:پیرمراد،مرقد سورین ،اصحاب کانی سبز ،سلیمان بگ بانه ،شیخ احمد ساوان می باشند. بانه شهری است که در حصاری از کوههای سر سبز و پوشیده از جنگل های بلوط قرار گرفته و بدون شک یکی از زیباترین و دیدنی ترین مناطق ایران را در خود جای داده است و دیدنی ترین منظره را غروب های های بانه به خود اختصاص داده است